Les papyrus latins d’Herculanum
Bibliographie
générale
(État janvier 2011)
par
Gabriel Nocchi Macedo
I. Papyrologie herculanéenne (généralités)
O.
BALLERIAUX, Philodème et sa bibliothèque. Quelques travaux
récents, dans AC 61 (1992)
296-305
C.
BASILE, I papiri
carbonizzati di Ercolano,
Syracuse, 1994 (Quaderni dell’Associazione
Istituto Internazionale del Papiro, III)
G.
CAVALLO, Libri, scritture, scribi ad Ercolano. Introduzione allo studio dei materiali greci, Primo Suppl.
a CronErc 13,
M. CAPASSO, Manuale di Papirologia Ercolanese, Galatina, 1991
D.
DELATTRE,
T.
DORANDI, La "Villa dei Papiri" a Ercolano e la sua biblioteca, dans CPh 90 (1995) 168-191
L. GARCIA Y
GARCIA, Nova Bibliotheca
Pompeiana, Rome, 1998
M. GIGANTE, Filodemo in Italia,
____ , La biblioteca della Villa ercolanese nell’attuale momento, dans Ercolano 1738 - 1988. 250 anni
di ricerca archeologica. Atti del Convegno
Internazionale Ravello - Ercolano
- Napoli – Pompei, Rome,
1993, 267-272
____ , Atakta. Contributi alla papirologia ercolanese,
Naples, 1993.
____ , Atakta. Conntributi alla papirologia ercolanese II, Naples, 2002.
M. GUIDOBALDI, Ercolano. Tre secoli
di scoperte. Napoli, Museo archeologico nazionale, 16 ottobre 2008-13 aprile
2009, Milan, 2008
____ & D. ESPOSITO, Le nuove ricerche archeologiche nella Villa dei papiri di Ercolano,
dans CronErc 39 (2009) 331-370
R. JANKO, The
Herculaneum Library : Some Recent Developments,
dans EClás 121 (2002)
25-41
F. LONGO, The
Contribution Made by the Herculaneum Papyri to our Knowledge of EpicureanPphilosophy, dans JARC 3 (1992) 107-123
F. LONGO AURICCHIO, La biblioteca
ercolanese, dans Atene e Roma II
NS 2, III-IV (2008) 190-209
C.C. MATTUSCH, The Villa dei Papiri
at Herculaneum,
Ch. – Th. MURR, De papyris seu uoluminibus
Graecis Herculanensibus,
Strasbourg, 18041, 19082
D. SIDER, The
Library of the Villa dei Papiri
at Herculaneum,
A.
TEPEDINO, La biblioteca
di Filodemo a Ercolano,
dans Euresis 8 (1992) 55-68
VH1 = Voluminum Herculanensium quae supersunt. Collectio Prima, volumes I – XI, Naples, 1793 –
1855
VH² = Voluminum Herculanensium quae supersunt. Collectio Altera,
volumes I – XI, Naples, 1862 – 1876
VH³ = Voluminum Herculanensium quae supersunt. Collectio Tertia, volume I,
II. Catalogues et inventaires
A. ANGELI – M.
CAPASSO – M. COLAIZZO – T. DORANDI – G. INDELLI, Papiri ercolanesi non inventariati,
dans CronErc 8 (1978) 159
D. BASSI, Catalogo descrittivo dei papiri ercolanesi. Saggio, dans RFIC 36 (1908) 477 – 501
D. BLANK – F.
LONGO, Su alcuni
inventari antichi dei papiri ercolanesi, dans CronErc 32 (2002) 297-300
____ , Inventari antichi nei Papiri Ercolanesi,
dans CronErc 34 (2004) 39-152
M. CAPASSO, Primo Supplemento al Catalogo dei papiri ercolanesi, dans CronErc 19 (1989) 193-264
F. CASTALDI, Catalogo descrittivo dei papiri ercolanesi, I (Naples,
1929)
D. COMPARETTI, Riflessioni sui papiri ercolanesi, dans AAL
5 (1880) 145-178
G. DEL MASTRO, Secondo Supplemento al Catalogo dei papiri ercolanesi, dans CronErc 30 (2000) 157-242.
____ (a cura di), Chartès. Catalogo multimediale dei papiri ercolanesi, Naples,
2005 (CD-ROM)
R. FARESE, Catalogo delle «illustrazioni» e degli interpreti, dans CronErc 29 (1999) 83-94
M. GIGANTE (sotto la direzione
di), Catalogo dei papiri ercolanesi, Naples, 1979
G. GUERRIERI, L'Officina dei papiri ercolanesi dal 1752 al 1952, Naples, 1954
Herculanensium Voluminum.
Pars Prima, Oxford, 1824
Herculanensium Voluminum.
Pars Secunda, Oxford, 1825
E. MARTINI, Catalogo generale dei papiri ercolanesi, dans D.
COMPARETTI, G. DE PETRA, La villa Ercolanesi dei Pisoni. I suoi monumenti e la sua biblioteca, Turin, 1883, réimpression avec notes de A.
DE FRANCISCIS (Naples, 1972) 97-144
H.J. MILNE, Catalogue
of the Literary Papyri in the
W. SCOTT, Fragmenta Herculanensia. A Descriptive Catalogue of
the Oxford Copies of the Herculanean Rolls together with
the Texts of Several Papyri accompanied by Facsimiles, Oxford, 1885
A. TRAVAGLIONE, Catalogo descrittivo dei papiri ercolanesi, Naples,
2008
III. Papyrus latins d’Herculanum (généralités)
D. BASSI, I Papiri Ercolanesi Latini,
dans Aegyptus 7 (1926) 203-214
G. CAVALLO, I rotoli
di Ercolano come prodotti scritti. Quattro riflessioni, dans S&C 8 (1984) 5-30
G. DEL MASTRO, Riflessioni sui papiri latini ercolanesi, dans CronErc 35 (2005) 183-194
____ , Osservazioni bibliologiche e
paleografiche su alcuni papiri ercolanesi, dans CronErc 39 (2009) 283-299
K.
____ , The latin Papyri
in
W.M. LINDSAY, The Bodleian Facsimiles of Latin Papyri from
Herculaneum, dans CR 4 (1890) 441-445
G. PETRONIO NICOLAJ, Osservazioni sul canone della capitale libraria romana fra I e III secolo, dans Miscellanea in onore di G. Cencetti (
P. RADICIOTTI, Osservazioni paleografiche sui papiri latini di Ercolano, dans S&C 22 (1998) 353-370
––––, Per
Knut Kleve. Riflessioni sulla paleografia, dans PapLup 17 (2008) 51-60
____ , Ercolano: papiri latini in una biblioteca greca, dans SEP 6 (2009) 103-114
G.B. TOWNEND, Some Problems of Punctuation in Latin Hexameter, dans CQ 63 (1969) 330-344
IV. Papyrus latins d’auteur
1. Lucrèce (attribution)
M. CAPASSO, Filodemo e Lucrezio : Due intellettuali
nel Patriai tempus iniquum, dans A. MONET
(textes réunis par), Le Jardin Romain. Épicurisme et Poésie à Rome. Mélanges
offerts à Mayotte Bollack (Lille, 2003) 77-108
R. CHAMBERT, L'influence de Lucrèce dans les poèmes de jeunesse de
Virgile, dans A. MONET, Le Jardin Romain, 247-264
D. DELATTRE, Présence ou absence d'une copie du De rerum natura à Herculanum?
(Réponse à Mario Capasso), dans A. MONET, Le Jardin Romain, 108-116
E. FLORES, Titus Lucretius Carus. De rerum natura. Vol. I (Libri I-III) dans
E. FLORES, Titus Lucretius Carus. De rerum natura. Vol. II (Libro IV), dans
M. GIGANTE, Philodème entre Catulle
et Lucrèce, dans A. MONET, Le Jardin Romain, 17-41
K.
____ , Phoenix
from the Ashes : Lucretius and Ennius in Herculaneum, dans The Norwegian Institute at Athens (1991)
57-63
____ , Lucretius and his background,
____ , Lucretius'
Book in P. Herc. 395, dans B. Palme (herausgegeben von), Akten des 23. Internationalen
Papyrologenkongresses. Wien, 22.-28. Juli 2001 (Vienne, 2007) 347-354
R. NÜNLIST, Zu
den Lukrez - Buchrollen aus Herculaneum, dans ZPE 116 (1997) 19-20
W. SUERBAUM, Herculanensische
Lukrez-Papyri. Neue Belege für die Phase der Mayuskel-Kursive eines bekannten Klassikertextes,
dans ZPE 104 (1994) 1-21
2. Ennius (attribution)
M. GIGANTE, Ennio tra Ercolano
e Pozzuoli, dans Rudiae 6 (1994) 123- 138
K.
____ , Ennius in Herculaneum, dans
CronErc 20 (1990) 5-16
W. SUERBAUM, Der Pyrrhos–Krieg in
Ennius’ Annales VI in Lichte der ersten Ennius-Papyri aus Herculaneum, dans ZPE 106 (1995) 31-52
____ , Zum Umfang der Bücher in der
archaischen lateinischen Dichtung : Naevius, Ennius, Lukrez und Livius Andronicus auf Papyrus-Rollen,
dans ZPE 92
(1992) 153-173
3. Caecilius Statius (attribution)
S. BOSCHERINI, Norma e parola nelle commedie di Cecilio Stazio, dans SFIC 17 (1999) 99-115
K.
____ , Caecilius Statius, The
Money-lender (PHerc. 78), dans Atti del XXII Congresso Internazionale di Papirologia. 1998 (
____ , The
Oldest Papyri from Herculaneum, dans Akten des 21. Internationalen Papyrologenkongresses (Stuttgart-Leipzig, 1997) 532
III. Adespota
1. Carmen de bello Actiaco
L. ALFONSI, Nota a Rabirio, dans Aegyptus 24 (1944)
196-201
A. BAEHRENS, Le poème de Rabirius, dans ZMNP (1902) 283-293, 329-334
B. BEER, Lukrez in Herculaneum ? – Beitrag zu einer Edition von PHerc.
395, dans ZPE
168 (2009) 71-81
H.W. BENARIO, The Carmen "De bello Actiaco" and Early Imperial Epic, dans ANRW II 30. 3 (1983) 1656-1662
L. BLANCO, Epitome de' Volumi
Ercolanesi, Naples,
1841, 47-63
F. BRUNHÖLZL, Zum sogenannten
Carmen De bello Actiaco (PHerc. 817) dans CM 22 (1992) 3-10
G. CAMBIER, A propos d'une
édition récente du Bellum Actiacum,
dans CE 36 (1966) 393-407
M. CAPASSO, Appunti sui Papiri Ercolanesi, dans RSP
II (1998) 128-136
____ , Appunti sui Papiri Ercolanesi III, dans Rudiae 4 (1992) 47-63
____ , John Hayter, l’Officina dei Papiri Ercolanesi e il Carme De bello
Actiaco in una sconosciuta testimonianza di un viaggiatore ottocentesco, dans M. CAPASSO & E. PUGLIA (a cura
di), Scritti di varia umanità
in memoria di B. Iezzi
(Naples, 1994) 273-287
____ , Margini Ercolanesi, Massa Lubrense,
1984, 87
M. CAPASSO & P. RADICIOTTI, La
falsa falsificazione del De bello actiaco (PHerc. 817). A proposito di un paradosso ercolanese, dans Plup 8 (1999) 117-135
G. CAVALLO, I rotoli
di Ercolano come prodotto scritto. Quattro riflessioni, dans S&C 8
(1984) 5-40.
____ , Un
secolo di "paleografia"
ercolanese, dans CronErc 1 (1972) 11-22.
E. COURTNEY, Notes on the Minor Latin Poets, dans Mnemosyne 39
(1986) 401-402
A. COZZOLINO, Il "Bellum Actiacum" e Lucano,
dans CronErc 5 (1975) 81-86
____ , Trent'anni di studi sui poeti epici minori
d'età augustea (1956-1985),
dans Vichiana NS 15 (1986) 237-261
G. DEL MASTRO, Riflessioni sui papiri latini ercolanesi,
dans CronErc 35 (2005) 183-194
A.E. EGGER, Latini sermonis vetustioris
reliquiae selectae,
R. ELLIS, On the Fragments of the Latin Hexameter Poem contained in the Herculanean Papyri, dans JPh 16 (1888)
82-86
G. FERRARA, Sul papiro ercolanese latino 817, dans RFIC 35 (1907) 466-471
____ , Poematis Latini reliquias ex volumine Herculanensi evulgatas denuo recognovit, nova fragmenta edidit, Papiae (Pavie), 1908
P. FRASSINETTI, Sul Bellum Actiacum, dans Athenaeum NS 38 (1960) 299-309
I. GARUTI, C. Rabirius,
Bellum Actiacum e papyro Herculanensi 817,
Naples, 1958
M. GIGANTE, Atakta. Contributi alla papirologia ercolanese,
Naples, 1993, 173
____ , Virgilio e
____ , Virgilio all’ombra del Vesuvio,
dans CronErc 31 (2001) 5-26
____ , Virgilio e i suoi amici tra
Napoli e Ercolano, dans
Atti e Memorie dell’Accademia Nazionale Virgiliana di Scienze, Lettere e Arti 59 (1991)
87-25
O. HAUBE, De carminibus
epicis saeculi Augusti, Vratislavae
(Bratislava) 1870, 70 sq.
J. HAYTER, Thirty-six Engravings of Texts and Alphabets from the Herculanean Fragments Taken from the Original Copperplates
Executed under the Direction of the Rev. John Hayter,
A. M., and now in the Bodleian Library, Oxford, 1891
L. HERMANN, Le second Lucilius,
Bruxelles, 1958 (= Latomus
39)
M. IHM, Zum Carmen de bello Actiaco, dans RhM 52 (1897)
129-131
R. IMMARCO, La col. VI del Carme
De bello Actiaco (PHerc. 817), dans PLup 1 (1992) 241-248
____ , Breve nota sulla coronide del PHerc. 817, dans PLup 3 (1994) 253-258
____ , Per una nuova edizione del PHerc. 817,
dans Atti del XVII Congresso Internazionale di Papirologia (Naples, 1984) 583-590
____ , Sul PHerc. 817, dans CronErc 19 (1989) 281-282
R. JANKO, New Fragments of Epicurus, Metrodorus,
Demetrius Laco, Philodemus,
the Carmen de Bello Actiaco and Other Texts in Oxonian Disegni of 1788-1792, dans CronErc 38 (2008) 5-95
K. KLEVE, Futile Criticism, dans
CronErc 39 (2009) 281-282
G. KLOSS, Die dritte
Kolumne des Carmen de Bello Actiaco (PHerc. 817), dans ZPE 116
(1997) 21-27
C. KNIGHT, Canguri e papiri, dans CronErc 32 (2002) 305-320
E. KRAGGERUD, Some Notes on
the So-called Carmen
De
J.T. KREYSSIG, Commentatio de C. Sallustii
Crispi Historiarum lib. III fragmentis...atque
Carminis Latini de bello Actiaco sive Alexandrino
fragmenta, ex volumine Herculanensi
evulgata, Misenae, 1835
____ , Carminis Latini De
Bello Actiaco sive Alexandrino fragmenta ex Volumine
Herculanensi nuper evulgata suis et Morgensternii adnotationibus instructa, Schneeberg, 1814
W. KROLL, art. Rabirius, dans
RE, I, A 1 (1914) 28-29
M. MILITERNI DELLA MORTE, art. Epici latini minori, dans DSGL (Milan, 1988)
C.I. MONTANARI, Frammenti di Rabirio poeta tradotti e illustrati, Forlì, 1830.
S. MORINSON, Politics and Script. Aspects of Authority and Freedom in the
Development of Graeco-Latin Script from the Sixth
Century B. C. to the twentieth Century A. D., Oxford, 1972, 41-43, 53
M. NORSA, Analogie e coincidenze tra scritture greche e latine nei papiri, dans Miscellanea G. Mercati, VI. Paleografia,
Bibliografia, Varia (Cité du Vatican, 1946)
E. PUGLIA, Studi Iezzi - Scritti di varia umanità in memoria de B. Iezzi, Naples, 1994, 273-287
P. RADICIOTTI, Per Knut Kleve. Riflessioni sulla paleografia, dans PapLup 17 (2008) 53-60
A. RIESE, Anthologia
Latina I, Leipzig, 1894², 3-6.
____ , Anthologia
Latina II, Leipzig, 1870, 482
P. ROCCA, Epici
minori di età augustea, Gênes, 1989, 65-91
F. SBORDONE, A
margine del poemetto sul Bellum Actiacum,
dans Studi Traglia
(Rome, 1979) 601-608
M.C. SCAPPATICCIO, Il
PHerc. 817, Angelo Decembrio,
Jean d’Armagnac, dans Vichiana
4e série (2008)
84-90.
____ ,
Il PHerc. 817 : spunti
paleografici, dans CronErc
38 (2008) 229-246
____
, Il PHerc. 817: echi virgiliani e “pseudoaugusteismo”, dans CronErc
40(2010) 99-136
L.
SCHIAPARELLI, La scrittura latina nell'età romana (note paleografiche). Avviamento allo
studio della scrittura
G.B. TOWNEND, Some problems of
Punctuation in Latin Hexameter, dans CQ 63
(1969) 330-344
A. TRAGLIA, Poeti latini dell'età giulio claudia misconosciuti. II-Gaio Rabirio, dans CS 102 (1987) 42-46
A. WILHELM, Zum Carmen de bello Actiaco, dans RhM 52 (1897) 296
G. ZECCHINI, Il Carmen de bello Actiaco : storiografia e lotta
politica in età augustea, Stuttgart, 1987.
2. Orationes
F. COSTABILE, Opere di oratoria
politica e giudiziaria nella biblioteca della Villa dei papiri: i PHerc. latini 1067 e 1475,
dans Atti del XVII Congresso Internazionale di Papirologia (Naples,
1984) 591-606
3. Papyrus documentaires
G. CAMODECA – G. DEL MASTRO, I papiri documentari ercolanesi (PHerc MAN) : relazione preliminare, dans CronErc 32 (2002) 281-296
G. CAMODECA, Gli archivi privati di tabulae ceratae e de papiri documentari. Pompeo ed Ercolano : case, ambienti e
modalità di conservazione, dans Vesuviana
1 (2009) 17-42
M. CAPASSO, Appunti sui Papiri
Ercolanesi III, dans Rudiae 4 (1992) 47-63 (PHerc 1806)
____ , I titoli nei Papiri Ercolanesi.
III: i titoli esterni (PHerc. 339, 1491 e “scorza”
non identificata) dans Atti
del Secondo Convegno Nazionale di Egittologia e Papirologia,
Syracuse, 1996, 137-155
G. DEL MASTRO – R.T. MACFARLANE, Il
« PHerc 1491 »,
dans CronErc 37 (2007) 111-123
G. PUGLIESE CARRATELLI, L’instrumentum scriptorium nei monumenti pompeiani
e ercolanesi, dans Pompeiana. Raccolta di studi
per il secondo centenario degli scavi di Pompei (Naples, 1950)
266-278
____, Aggiunte all'Onomasticon
Herculanense del Pap. Herc. 1806, dans PdP
44 (1995) 416